Człowiek bez kamery

Czy macie czasami wrażenie, że spora część Waszych znajomości (każdej z osobna) jest w zbyt dużym stopniu zapośredniczona przez komunikatory internetowe? Że zdarza się, że częściej rozmawiacie z kimś przez Gadu-Gadu niż na żywo. I to nie z powodu tego, że dzieli Was ogromna odległość (to zrozumiałe), tylko z powodu "braku czasu". "Braku czasu", który jest najczęściej wymówką dla lenistwa. Bo czasem, żeby się spotkać trzeba gdzieś pojechać autobusem albo przejść kilkaset metrów w niezbyt przyjemnej pogodzie. Przez GG łatwiej, taniej i bezpieczniej.

Pomimo wszystko kontakt odbywa się przez avatary. Jest nie tyle bezosobowy, co niepełny, trochę jakby wyprany z emocji. Pomimo wszystkich zalet komunikatorów, mają one swoje wady. Nie chcę się tutaj nad tym dłużej rozwodzić, więc przejdę do meritum:

Jeśli też przytłaczają Was komunikatory internetowe, zapraszam Was do akcji Tydzień bez GG.

O co chodzi?
O to, żeby na tydzień od 16 do 22 listopada (poniedziałek-niedziela) wyłączyć Gadu-Gadu, Skype'a, Tlen czy inne komunikatory, z których korzystacie i postarać się spotykać się ze swoimi znajomymi na żywo. Zaoszczędzony w ten sposób czas (bo naprawdę się go trochę zaoszczędzi) poświęcić można dodatkowo na inne aktywności. Ale to już Wasza inicjatywa.

Nie wiem czy znajdą się zainteresowani przyłączeniem się do tej inicjatywy. Chcę tylko zaznaczyć, że celem nie jest zorganizowanie manifestacji czy buntu przeciw nowym technologiom. Cel to próba przynajmniej chwilowego wyrwania relacji międzyludzkich z "rąk" tych technologii, przynajmniej chwilowej eliminacji zapośredniczenia.

Zachęcam do włączenia się i podawania informacji dalej. Jeśli coś większego z tego wyjdzie, będzie mi bardzo miło. Jeśli nie, być może przynajmniej ja sam i kilka innych osób wyciągnie z tego coś dla siebie

Sitcom - jeden z najbardziej irytujących gatunków telewizyjnych, głupi serial komediowy z kiepskimi żartami, śmiechami z taśmy, tandetną scenografią, pomysłami trzeciej świeżości i miernym aktorstwem. Taka definicja siedziała w mojej głowie przed obejrzeniem How I met your mother. Może to dlatego, że nigdy nie oglądałem Przyjaciół, może dlatego, że Polacy nie potrafią robić dobrych seriali... Mało istotne. Liczy się to, że serial wyprodukowany przez CBS rzucił zupełnie nowe światło na moje postrzeganie gatunku.

Jak się okazuje można zrobić sitcom z wdziękiem i inwencją. I nie chodzi tu tylko o odpowiedni poziom humoru czy aktorstwo pierwszej klasy. Twórcy How I met your mother bawią się narracją budując z banalnych na pierwszy rzut oka historyjek małe fabularne perełki. Głównym bohaterem, a zarazem narratorem opowieści jest Ted Mosby (Josh Radnor). W 2030 roku opowiada on dwójce swoich dzieci o tym jak to poznał ich matkę. Cofamy się do roku 2005. Ted jest początkującym architektem. Razem ze studiującym prawo Marshallem (Jason Segel) i jego dziewczyną Lilly (Alyson Hannigan) - przedszkolanką i niespełnioną artystką wynajmuje mieszkanie w Nowym Jorku. Wszyscy przyjaźnią się Barneyem (Neil Patrick Harris) - niepoprawnym playboyem i bogatym pracownikiem korporacji. Pewnego wieczoru spędzanego jak zwykle w pobliskim pubie Ted poznaje Robin (Cobie Smulders), w której zakochuje się od pierwszego wejrzenia. Romantyczna natura Teda nie odpowiada jednak racjonalnie postrzegającej świat Robin. Tak więc poszukiwania przyszłej pani Mosby trwają...

Każdy kto opowiadał kiedyś jakieś historie sprzed lat wie, że pamięć czasem zawodzi i fakty się mylą. W dodatku każdy z uczestników wydarzeń ma swoją wersję opowieści. Narracja w serialu rządzi się tymi samymi prawami. Wiele scen oglądamy kilka razy z różnych punktów widzenia, staremu Tedowi zdarzają się pomyłki, musi się wycofywać z tego co już powiedział, korygować wcześniejsze wątki. Często wybiega w przyszłość, pomijając istotne sprawy - szybko jednak wraca na właściwy tor wypowiedzi. Często robi dygresje, stosuje retardacje i inne chwyty oratorskie.

Z jednej strony staje się to wszystko usprawiedliwieniem dla sporej ilości dziur scenariuszowych, z drugiej jest źródłem humoru i suspensu. Trzeba przyznać, że serialowy Ted jest dobrym opowiadaczem. Całość jego opowieści ma strukturę szkatułkową. W nadrzędnej "szkatułce" znajdują się następne, w nich kolejne. I następne...

Oczywiście strukturą narracyjną nie da się zachwycać przez cztery sezony serialu (swoją drogą: czy strukturą narracyjną w ogóle można się zachwycać?). Wrażenie robi tutaj właściwie wszystko: od niesamowitych bohaterów, którzy z jednej strony są normalnymi ludźmi, z drugiej mają w sobie coś wyjątkowego, przez mocno przegięty humor z drugim dnem, po nowojorski klimat. Klimat trochę inny niż ten z filmów Woody'ego Allena. Nowojorczycy z Jak poznałem waszą matkę to nie przeintelektualizowani neurotycy, a ludzie, pomimo swoich słabości, znający swoją wartość. Ich problemy są nieco bardziej pragmatyczne: nie ważne czy chodzi tu o zrobienie kariery czy zaliczenie kolejnej panienki.

A propos zaliczania panienek. Serial jest niepoprawny politycznie, demoralizujący, seksistowski (ale nie szowinistyczny), perwersyjny i ogólnie zły społecznie. Ale jednocześnie jest nice, awsome i legen... wait for it ...dary. Przypadkowy seks, instrumentalne traktowanie płci przeciwnej i akty naruszania prawa (choć romantyczne w swej wymowie) są tu na porządku dziennym. Ale nasi bohaterowie się zmieniają: dorastają, mądrzeją... Cała ta perwersja staje się strawna właśnie dlatego, że w dużej mierze zostaje zrzucona na karb młodości i niedoskonałości człowieka. Choć pomimo wszystko How I met your mother może budzić kontrowersje.

Również pomimo wszystko, nietrudno w tym serialu odnaleźć cząstkę własnego życia. Pomimo osadzenia akcji w konkretnym miejscu na Ziemi, Jak poznałem waszą matkę jest serialem uniwersalnym. Wrażenie swego rodzaju autentyczności obserwowanych wydarzeń pojawia się w prawie każdym odcinku. Oczywiście wszystko jest wzięte w mocno humorystyczny nawias, przerysowane i podniesione do kwadratu, ale gdzieś tam zawsze tkwi ziarenko prawdy.

Nie sposób nie powiązać tego serialu z dyskusją, która toczyła się pod poprzednią notką. Choć w How I met your mother dominują postaci męskie, kobiety nie są bynajmniej pomijane. Starcie pierwiastka męskiego i żeńskiego, odmienne punkty widzenia związane z płcią (mózgu) przewijają się tutaj bez przerwy. Jak poznałem waszą matkę to świetny materiał rejestrujący dzisiejsze spojrzenie na kwestie różnic płciowych. Z jednej strony podchodzi się do tego problemu z dystansem, oswajając go poprzez żart. Z drugiej ciągle jednak tkwi w nas (w społeczeństwie) głęboko zakorzeniona świadomość odmienności pomiędzy naturą kobiety i mężczyzny. Tym sposobem "solidarność penisów" i "solidarność jajników" istnieje i istnieć będzie. ;P

Genialny w tym kontekście jest The Bro Code - zbiór zasad relacji między kumplami, który spisał serialowy Barney i który później został przez twórców wydany w formie książkowej. W tym przekraczającym granice absurdu kodeksie męskiej przyjaźni jest sporo prawdy. Obok tak niedorzecznych spraw jak wzór na odpowiedni wiek partnerki dla faceta (x < y/2 + 7) znajdziemy błyskotliwe w swojej prostocie rady i prawdy rządzące męskimi znajomościami (jak choćby "Never have sex with your best friend's ex."). Podobnie jest w kwestii relacji między kobietami. Nie ma co prawda w serialu spisanego kodeksu, ale czynione obserwacje są (chyba) równie trafne (patrz: woo girls ;)).

Może to totalnie subiektywne wrażenie, ale Jak poznałem waszą matkę jest dla mnie serialem-lustrem. A może raczej serialem-krzywym zwierciadłem, w którym można się przejrzeć i przy odpowiednim kącie patrzenia dostrzec w sobie i w świecie coś, czego nie wcześniej widziało. Cenię sobie dzieła, które mają moc oddziaływania poza obręb sytuacji odbiorczej. How I met your mother takim dziełem bez wątpienia jest. Przynajmniej dla mnie.

CBS właśnie ruszył z piątym sezonem, pierwszymi odcinkami zaostrzając apetyt na więcej. Z moich obliczeń wynika, że przy odpowiednich staraniach będzie można pociągnąć serial mniej-więcej do 2015 roku. Jeśli twórcy utrzymają tak wysoki poziom jak do tej pory, nie mam nic przeciwko.

Kiedy Judd Apatow rozpoczął podbój kin, krytycy zwiastowali nową erę w historii hollywoodzkiej komedii. Kolejne dzieła sygnowane przez filmowca (jako reżyser, producent czy scenarzysta) z małymi wyjątkami potwierdzały solidność marki. Komedie Apatowa od kilku lat poruszają istotne tematy, zaskakując świeżością i błyskotliwymi, choć ociekającymi wulgarnością dialogami.

Apatow zgromadził wokół siebie aktorów, którzy w różnych kombinacjach pojawiają się w jego filmach. To on wypromował Setha Rogena, który braki w warsztacie skutecznie nadrabia charyzmą. W "stajni" Apatowa znajdziemy także Leslie Mann, Paula Rudda, Jonaha Hilla czy Jasona Segela. Ale do filmowca lgną także gwiazdy amerykańskiej komedii: Steve Carell, Adam Sandler cz Katherine Heigl.

W czym tkwi fenomen tego zjawiska?

Moim zdaniem w autentyczności tego, co oglądamy na ekranie. Banalny zabieg - bohaterowi plącze się język, czasem nie może się wysłowić - niby nic wielkiego, a jednak o wiele łatwiej się z taką postacią widzowi utożsamić. Co najbardziej zwraca uwagę, to totalne zanurzenie bohaterów w dzisiejszym świecie. Znakiem naszych czasów nie jest tu laptop i komórka, którymi należy szpanować - każdy już ma taki sprzęt. Zamiast tego jest Youtube, E-bay i mania rejestracji rzeczywistości. W dodatku bohaterowie są na bieżąco z serialami i nowościami kinowymi. Filmowi maniacy z równą łatwością cytują Gwiezdne Wojny co... Murderball (!).

W tym miejscu narzuca się pytanie: czy te filmy przetrwają próbę czasu? Cóż... czas pokaże. ;) Z pewnością będą świetną pamiątką po czasach współczesnych - po końcówce pierwszego dziesięciolecia XXI wieku....

***

Knocked up/Wpadka (2007, reż. J. Apatow)

Tytuł mówi wszystko. Alison Scott (Katherine Heigl) pracuje w telewizji. Kiedy dostaje wymarzony awans (wreszcie wystąpi przed kamerą), wraz ze swoją siostrą, Debbie (Leslie Mann) postanawia uczcić to w nocnym klubie. Przy barze poznaje Bena (Seth Rogen) - luzaka, który mieszka z kumplami i cały swój czas poświęca na jaranie trawy i budowanie strony internetowej - bazy golizny w filmach. Jeszcze tej samej nocy znajomość Alison i Bena, suto zakrapiana alkoholem, kończy się w łóżku....

Co będzie dalej można się łatwo domyślić: następuje tytułowa wpadka i przed narodzinami dziecka rodzi się milion pytań, dylematów i problemów. Choć fabuła jest oczywista i od początku do końca przewidywalna, a film trwa ponad dwie godziny, trudno oderwać wzrok od ekranu. Barwne postaci ujmują od pierwszych scen i trudno się z nimi rozstać po zakończonym seansie.

Seth Rogen po prostu jest i to mu wystarcza. Jako człowiek żyjący z dnia na dzień bez większych ambicji jest nadzwyczaj przekonujący. Postawienie naprzeciw niego Katherine Heigl było strzałem w dziesiątkę. Choć jej aktorstwo jest już trochę bardziej wystudiowane, nie sposób odmówić jej we "Wpadce" naturalności i uroku.

Ale prym wiedzie tutaj para z drugiego planu Leslie Mann jako Debbie i Paul Rudd jako jej sfrustrowany mąż, Pete. Małżeństwo, które nie zaliczyło żadnej wpadki, oficjalnie będące szczęśliwą parą z dwójką dzieci, przeżywające kryzys wieku średniego. Oboje tęsknią za utraconą młodością, oboje po cichu żałują rzeczy, których nie zdążyli zrobić...

"Wpadka" to przezabawna opowieść o dorastaniu ludzi dorosłych, konieczności wzięcia odpowiedzialności za swoje czyny i pogodzenia się z tym, że nie wszystkie marzenia da się zrealizować ("Po ślubie nie możesz pojechać do Indii" XD).

***

The 40 year-old virgin/40-letni prawiczek (2005, reż. J. Apatow)

I znowu tytuł mówi wszystko. Andy (Steve Carell) ma 40 lat, stałą posadę w sklepie RTV, mieszkanie, setki kolekcjonerskich zabawek, konsolę do gier i talent do gotowania. Gorzej z życiem towarzyskim: z kumplami krucho, z kobietami jeszcze gorzej. Nigdy nie uprawiał seksu. Kiedy dowiadują się o tym jego koledzy z pracy, postanawiają mu pomóc.

Zaczyna się więc kurs wyrywania lachonów, chodzenie na dupy i... szukanie prawdziwej miłości. I choć wszystko obraca się wokół genitaliów, mamy do czynienia z naprawdę mądrą komedią. Apatow i Carell (obaj jako scenarzyści, ten drugi również jako aktor) wykreowali głównego bohatera unikając klisz i stereotypów, w które tak łatwo można wpaść przy tego typu postaciach. Andy to człowiek z krwi i kości, a nie karykatura prawiczka. Ma swoje odchyły, ale jednocześnie jest sympatycznym, zwykłym, skromnym człowiekiem, który może się podobać kobietom. Główny bohater w końcu wpada w oko Trish (Catherine Keener) - kobiecie po przejściach, prowadzącej sklep na E-bay'u..

Po raz kolejny należą się brawa za drugi plan. Romany Malco, Seth Rogen i Paul Rudd tworzą kapitalne kumpelskie trio, które wprowadza Andy'ego w "świat dorosłych". Ich cięte dialogi to istna, pełna wulgaryzmów poezja (rozbrajający lejtmotyw tego filmu z pytaniem "Do you know how I know that you're gay?"). Równie znakomita jest Kat Dennings jako Marla - nastoletnia córka Trish, której matka nie pozwala uprawiać seksu.

Apatow nie nakręcił filmu opowiadającego o tym, że z seksem nie należy się spieszyć. Nie nakręcił też filmu wyśmiewającego "starodziewictwo". Nakręcił film mówiący o tym, że posiadanie dziewictwa nie jest wyznacznikiem wartości człowieka. Pod płaszczykiem niepoprawnej komedii ukrył treści wymierzone zarówno we współczesne postrzeganie dziewictwa jako kalectwa, jak i w purytańskie strzeżenie cnoty aż do ślubu.

Apatow obala stereotypy poprzez obśmiewanie ich. Czyni tym samym coś niespotykanego we współczesnym kinie. Jakkolwiek banalnie to zabrzmi: niesie pokój. Jego filmy są niesamowicie motywujące, napawają optymizmem i radością. Choć jadą po wszystkich równo, nikogo nie krzywdzą i w niezauważalny sposób przemycają ważne treści.

Kapitalnie oddaje to finał 40-letniego prawiczka, w którym główni bohaterowie wykonują Aquarius i Let the sunshine z Hair - jednego z najważniejszych pacyfistycznych filmów zeszłego stulecia. Ta scena może posłużyć za doskonałą syntezę twórczości Apatowa.

***

Pineapple Express/Boski Chillout (2008, reż. D.G. Green)

Ten film niestety wypada bardzo blado na tle opisywanych wyżej. Może dlatego, że Apatow tym razem zajął się tylko jego produkcją? Pineapple Express to kiepska komedia sensacyjna o dwóch ludziach zjaranych ziołem. Jest parę zabawnych momentów, ale nic poza tym. Brakuje choćby wspominanego osadzenia bohaterów w dzisiejszych czasach (historia ta mogłaby się zdarzyć równie dobrze 30 lat temu), brakuje błyskotliwych dialogów, brakuje postaci z krwi i kości.

Dale Denton (Seth Rogen) pracuje jako doręczyciel wezwań sądowych. Nałogowo pali trawkę i jest za legalizacją tego narkotyku, czemu daje wyraz włączając się w radiowe dyskusje na ten temat. Jego dealer, Saul (James Franco), oferuje mu nowy towar - tytułowy Pineapple Express - najlepszą marihuanę na rynku, którą on posiada jako jedyny w mieście. Prosto od dealera Dale jedzie doręczyć kolejne wezwanie, nieoczekiwanie staje się jednak świadkiem morderstwa. W stresie wyrzuca jointa z Pineapple Express na drogę i odjeżdża demolując dwa samochody. Mordercy szybko złapią trop i będą chcieli pozbyć się niewygodnego świadka...

O czym jest ten film? O dwóch ludziach zjaranych ziołem - jak już napisałem. Niczego więcej nie należy się w Pineapple Express doszukiwać. No chyba, że potraktujemy dzieło Greena jako transparent z napisem "Zalegalizujmy marihuanę". Ale dla tak banalnego przesłania nie warto oglądać tego prawie dwugodzinnego filmu.

Nie będę się rozpisywał, bo i twórcy niewiele nam powiedzieli, więc jeszcze raz szczerze nie polecam i kończę ten fragment.

***

BONUS
I love you, man/Stary, kocham cię (2009, reż. J. Hamburg)

Dlaczego bonus? Bo ten film oficjalnie nie ma z Juddem Apatowem nic wspólnego, a jednak jeszcze przed jego obejrzeniem mamy wrażenie, że to kolejna produkcja z jego stajni. Są "jego" aktorzy, jest całkiem odpowiedni temat. W trakcie seansu nasze wrażenia tylko się potwierdzają: podobny styl, podobne poczucie humoru, podobny klimat. Wszystko tu jest zerżnięte z Apatowa. Ale zrobione tak umiejętnie i z polotem, że bynajmniej nie jest to wadą.

Peter Klaven (Paul Rudd) właśnie oświadczył się Zooey (Rashida Jones). Ta, zachwycona wydarzeniem, od razu dzwoni by pochwalić się koleżankom. Szybko okazuje się, że Peter nie ma z kim podzielić się dobrymi nowinami. Narzeczony Zooey nie ma kumpli. Nigdy nie miał. Zawsze lepiej dogadywał się z kobietami, z facetami raczej mu nie wychodziło. Zdesperowany, postanawia za wszelką cenę znaleźć sobie przyjaciela - przede wszystkim dlatego, że nie ma kogo poprosić o zostanie jego drużbą. Po wielu nieudanych próbach przypadkowo poznaje Sydney'a (Jason Segel), z którym, pomimo różnic charakterowych, łatwo udaje mu się nawiązać kumpelską więź. Ta znajomość wywróci jego życie do góry nogami...

Nie wiem czy większe pokłony należą się twórcom czy polskiemu dystrybutorowi. Nie wiem czy większą odwagą jest zrobić w Stanach Zjednoczonych film o męskiej przyjaźni oparty na szkielecie komedii romantycznej, czy sprowadzić go do naszego kraju, pełnego homofobów i urojonego wyczulenia na "gejostwo". Przerażają mnie komentarze czytane na forach, w których roi się od "oskarżeń" o to, że ten film jest "pedalski". Ale czy ktoś spodziewał się czegoś innego?

Dosyć wynurzeń natury socjologicznej. Skupmy się na filmie. Stary, kocham cię rozbija stereotyp komedii romantycznej od środka. Po pierwsze, rzecz jest o przyjaźni (wbrew tytułowi), po drugie (jak już wspomniałem) o przyjaźni męskiej. Niesie to za sobą szereg bardziej lub mniej oczywistych konsekwencji. Choć mamy tu charakterystycze scen i motywy, bez których komedie romantyczne obejść się nie mogą (np. wahanie się z dzwonieniem i umówieniem się na pierwsze spotkanie), film Hamburga daleki jest od sentymentalizmu i tanich wzruszeń.

Stary, kocham cię to film o odwiecznym problemie małych i dużych chłopców: dziewczyna czy kumple? Oczywiście nie trudno się domyślić, że odpowiedź brzmi: znajdź złoty środek, bo nie da się żyć ani bez jednego, ani bez drugiego. Pod względem treści film odkrywczy więc nie jest. Ale i być nie musi: przemyca pozytywny przekaz, zaskakuje konwencją, bawi świetnymi dialogami (sporo humoru językowego), przyciąga interesującymi postaciami. I to się liczy. W końcu, pomimo wszystko, to komedia romantyczna. ;)